Yapay zeka düşünmez, tahmin eder; her zaman da doğru söylemez. Bu yazıda beş yaygın yanlışı düzeltiyor, telefonunun klavyesiyle küçük bir deney yapıyoruz. Kurulum ya da hesap gerekmez.
Yapay zeka artık her yerde: telefonundaki öneriler, video listeleri, sohbet araçları. Ama çoğumuz ne olduğunu tam bilmeden kullanıyoruz. Önce kısa bir tanım, sonra sık yapılan beş yanlış.
Önce kısa bir tanım
Yapay zeka, bilgisayarın çok sayıda örnekten (veriden) örüntü öğrenip bunu yeni durumlarda kullanmasıdır. Kuralları tek tek sen yazmazsın, bilgisayar örneklerden çıkarır.
E-posta kutundaki istenmeyen posta (spam) filtresi buna iyi bir örnek. Ona "spam şuna benzer" diye kural yazılmaz. Binlerce spam ve normal e-posta gösterilir, filtre farkı kendisi öğrenir.
Beş yaygın yanlış
Yanlış 1: "Yapay zeka düşünür ve anlar."
Sohbet edebilen yapay zeka araçları, yazdığın metne bakıp en uygun devamı üretir. Cevapları çoğu zaman çok akıllıca görünür, ama arkasındaki iş örüntüden tahmin üretmektir. Bunu insanın anlaması ile aynı sayma.
Yanlış 2: "Söylediği her şey doğrudur."
Yapay zeka yanlış bilgiyi de çok emin bir dille yazabilir. Buna "halüsinasyon" denir. Özellikle isim, tarih, sayı ve kaynak konusunda dikkat et. Önemli bir bilgiyi bir de ikinci bir kaynaktan kontrol et.
Yanlış 3: "Kendi kendine öğrenir, tarafsızdır."
Yapay zeka, kendisine gösterilen örneklerden öğrenir. Örnekler eksik ya da önyargılıysa sonuç da öyle olur. Sadece kedi fotoğraflarıyla eğitilmiş bir model, köpeği de kedi sanabilir. Kısaca: veri kötüyse sonuç da kötüdür.
Yanlış 4: "Her yapay zeka internete bakar."
Bazı araçlar güncel bilgi için internette arama yapar, bazıları yapmaz. Yapmayanlar, eğitildikleri tarihten sonrasını bilmeyebilir. Kullandığın aracın internete bakıp bakmadığını öğren. Bakıyorsa kaynak göstermesini iste ve o kaynağı kendin aç.
Yanlış 5: "Yazdığım şey sadece bizim aramızda kalır."
Birçok araç yazdıklarını kaydedebilir ve kullanım koşullarına göre işleyebilir. Şifre, kimlik numarası, adres, telefon, okul bilgisi ya da başkasının fotoğrafını yazma, yükleme. Yazmadan önce kendine sor: "Bunu herkese açık bir panoya yazar mıydım?"
Kendin dene
Deney 1: Tahmin makinesi (hesap gerekmez)
- Telefonunda yeni bir mesaj ya da not aç. Klavyenin kelime önerileri açık olsun.
- "Bugün okula" yaz.
- Klavyenin önerdiği kelimelerden hep ortadakini seçerek 10 kelimelik bir cümle kur.
- Arkadaşınla karşılaştır. Aynı cümle çıktı mı?
Cümleler farklı çıkar, çünkü klavyen senin yazma alışkanlıklarından öğrenmiştir. Sohbet edebilen yapay zeka araçları da aynı fikrin çok daha büyük bir hali: sıradaki parçayı tahmin etmek.
Deney 2: Yalanı yakala
Okulun ya da ailenin izin verdiği bir yapay zeka sohbet aracı kullanabiliyorsan şunu dene. Araçların yaş sınırı ve kullanım koşulları vardır, onlara uy. Kişisel bilgi yazma.
- Cevabını kesin bildiğin üç soru sor. Cevapları kontrol et.
- Kendi uydurduğun bir kavramı sor, örneğin "Zorlu Mavi Algoritma nedir?" Bazen "bilmiyorum" der, bazen uydurur. Sen hangisini gördün?
Kısaca hatırla
- Yapay zeka örneklerden öğrenir ve tahmin eder.
- Doğru gibi görünen cevap, doğru cevap demek değildir. Kontrol et.
- Kişisel bilgini hiçbir araca yazma.
Yapay zeka serisinde sıradaki yazıda bir tarayıcı aracıyla kendi modelini eğiteceğiz.